ଯକୃତ କର୍କଟ ନିବାରଣ

ଯକୃତ କର୍କଟ ବିଷୟରେ ସାଧାରଣ ସୂଚନା

ଯକୃତ କର୍କଟ ଏକ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ଯକୃତର ଟିସୁରେ ମାଲିଗ୍ନାଣ୍ଟ (କର୍କଟ) କୋଷଗୁଡ଼ିକ ଗଠନ ହୁଏ।

ଯକୃତ ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଏଥିରେ ଦୁଇଟି ଲୋବ୍ ଅଛି ଏବଂ ଏହା ପଞ୍ଜରା ପିଞ୍ଜରା ଭିତରେ ପେଟର ଉପର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରେ। ଯକୃତର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ତିନୋଟି ହେଉଛି:

• ରକ୍ତରୁ କ୍ଷତିକାରକ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଣିବା ଯାହା ଦ୍ଵାରା ସେଗୁଡ଼ିକ ମଳ ଏବଂ ପରିସ୍ରା ମାଧ୍ୟମରେ ଶରୀରରୁ ବାହାରି ଯାଇପାରିବ।
• ଖାଦ୍ୟରୁ ଚର୍ବି ହଜମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ପିତ୍ତ ତିଆରି କରିବା।
• ଶରୀର ଶକ୍ତି ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ (ଚିନି) ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ପାଇଁ।

ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଦ୍ଵାରା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକାଯାଇପାରେ।

କିଛି ପ୍ରକାରର ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଭାଇରସ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ହେବା ଦ୍ଵାରା ହେପାଟାଇଟିସ୍ ହୋଇପାରେ ଏବଂ ଯକୃତ କର୍କଟ ହୋଇପାରେ।

ହେପାଟାଇଟିସ୍ ସାଧାରଣତଃ ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଭାଇରସ୍ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଏକ ରୋଗ ଯାହା ଯକୃତର ପ୍ରଦାହ (ଫୁଲା) ସୃଷ୍ଟି କରେ। ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଯୋଗୁଁ ଯକୃତର କ୍ଷତି ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରହିଥାଏ, ତାହା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ାଇପାରେ।

ହେପାଟାଇଟିସ୍ ବି (HBV) ଏବଂ ହେପାଟାଇଟିସ୍ ସି (HCV) ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଭାଇରସର ଦୁଇ ପ୍ରକାର। HBV କିମ୍ବା HCV ସହିତ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସଂକ୍ରମଣ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ାଇପାରେ।

୧. ହେପାଟାଇଟିସ୍ ବି

HBV ଭାଇରସ ଦ୍ୱାରା ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ରକ୍ତ, ବୀର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶରୀର ତରଳ ସହିତ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା ଦ୍ଵାରା HBV ହୁଏ। ପ୍ରସବ ସମୟରେ, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ କିମ୍ବା ଔଷଧ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଛୁଞ୍ଚି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଦ୍ଵାରା ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ମା'ଠାରୁ ପିଲାକୁ ସଂକ୍ରମିତ ହୋଇପାରେ। ଏହା ଯକୃତରେ କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ (ସିରୋସିସ୍) ଯାହା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର କାରଣ ହୋଇପାରେ।

୨. ହେପାଟାଇଟିସ୍ ସି

HCV ଭାଇରସରେ ସଂକ୍ରମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ରକ୍ତ ସହିତ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିବା ଦ୍ଵାରା HCV ହୁଏ। ଔଷଧ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଛୁଞ୍ଚି ବା କମ୍ ସମୟରେ ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସଂକ୍ରମଣ ବ୍ୟାପିପାରେ। ଅତୀତରେ, ଏହା ରକ୍ତ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କିମ୍ବା ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତିରୋପଣ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ଆଜି, ରକ୍ତ ବ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦାନ କରାଯାଇଥିବା ରକ୍ତକୁ HCV ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହା ରକ୍ତ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣରୁ ଭାଇରସ ହେବାର ଆଶଙ୍କାକୁ ବହୁତ କମ କରେ। ଏହା ଯକୃତରେ କ୍ଷତ (ସିରୋସିସ୍) ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ଯାହା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର କାରଣ ହୋଇପାରେ।

ଯକୃତ କର୍କଟ ନିବାରଣ

ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ କାରଣଗୁଡ଼ିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଦ୍ଵାରା କର୍କଟ ରୋଗକୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ ମିଳିପାରେ।

କର୍କଟ ରୋଗର ବିପଦ କାରକକୁ ଏଡାଇ ଦେବା ଦ୍ଵାରା କିଛି କର୍କଟ ରୋଗକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇପାରିବ। ବିପଦ କାରକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଧୂମପାନ, ଅଧିକ ଓଜନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ବ୍ୟାୟାମ ନ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଧୂମପାନ ଛାଡିବା ଏବଂ ବ୍ୟାୟାମ କରିବା ଭଳି ସୁରକ୍ଷା କାରକଗୁଡ଼ିକୁ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ମଧ୍ୟ କିଛି କର୍କଟ ରୋଗକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ। ଆପଣ କିପରି କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କାକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରିବେ ସେ ବିଷୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଡାକ୍ତର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ବୃତ୍ତିଗତଙ୍କ ସହ କଥା ହୁଅନ୍ତୁ।

କ୍ରନିକ୍ ହେପାଟାଇଟିସ୍ B ଏବଂ C ସଂକ୍ରମଣ ହେଉଛି ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ବିପଦ କାରଣ।

କ୍ରନିକ୍ ହେପାଟାଇଟିସ୍ B (HBV) କିମ୍ବା କ୍ରନିକ୍ ହେପାଟାଇଟିସ୍ C (HCV) ହେବା ଦ୍ଵାରା ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଏ। HBV ଏବଂ HCV ଉଭୟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ହେପାଟାଇଟିସ୍ ଭାଇରସ୍ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦ କାରକ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିପଦ ଆହୁରି ଅଧିକ। କ୍ରନିକ୍ HBV କିମ୍ବା HCV ସଂକ୍ରମଣ ଥିବା ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସମାନ କ୍ରନିକ୍ ସଂକ୍ରମଣ ଥିବା ମହିଳାଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଅଧିକ ଥାଏ।

ଏସିଆ ଏବଂ ଆଫ୍ରିକାରେ କ୍ରନିକ HBV ସଂକ୍ରମଣ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ। ଉତ୍ତର ଆମେରିକା, ୟୁରୋପ ଏବଂ ଜାପାନରେ କ୍ରନିକ HCV ସଂକ୍ରମଣ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ପ୍ରମୁଖ କାରଣ।

ନିମ୍ନଲିଖିତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଯାହା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବୃଦ୍ଧି କରିପାରେ:

୧. ସିରୋସିସ୍

ସିରୋସିସ୍ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଏ, ଏହା ଏକ ରୋଗ ଯେଉଁଥିରେ ସୁସ୍ଥ ଯକୃତ ଟିସୁ ସ୍କାର ଟିସୁ ଦ୍ୱାରା ବଦଳାଯାଏ। ସ୍କାର ଟିସୁ ଲିଭର ମାଧ୍ୟମରେ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହକୁ ଅବରୋଧ କରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଯେପରି କାମ କରିବା ଉଚିତ ସେପରି କାମ କରିବାରୁ ବାଧା ଦିଏ। ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମଦ୍ୟପାନ ଏବଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହେପାଟାଇଟିସ୍ ସଂକ୍ରମଣ ହେଉଛି ସିରୋସିସ୍ ର ସାଧାରଣ କାରଣ। HCV-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସିରୋସିସ୍ ଥିବା ଲୋକଙ୍କର HBV କିମ୍ବା ମଦ୍ୟପାନ ଯୋଗୁଁ ସିରୋସିସ୍ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଅଧିକ ଥାଏ।

୨. ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ

ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ ସିରୋସିସ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ, ଯାହା ଯକୃତ କର୍କଟ ପାଇଁ ଏକ ବିପଦ କାରଣ। ସିରୋସିସ୍ ନ ଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯକୃତ କର୍କଟ ହୋଇପାରେ। ସିରୋସିସ୍ ହୋଇଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିରୋସିସ୍ ନଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ ବ୍ୟବହାରକାରୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଦଶ ଗୁଣ ଅଧିକ ଥାଏ।

ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ HBV କିମ୍ବା HCV ସଂକ୍ରମଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ।

୩. ଆଫ୍ଲାଟକ୍ସିନ୍ ବି୧

ଆଫ୍ଲାଟକ୍ସିନ୍ B1 (ଗରମ, ଆର୍ଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଗଚ୍ଛିତ ମକା ଏବଂ ବାଦାମ ଭଳି ଖାଦ୍ୟରେ ବଢ଼ିପାରୁଥିବା କବକରୁ ବିଷ) ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିପାରେ। ଏହା ସବ୍-ସାହାରା ଆଫ୍ରିକା, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆ ଏବଂ ଚୀନରେ ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ।

୪. ନନ-ଆଲକୋହଲିକ୍ ଷ୍ଟିଟୋହେପାଟାଇଟିସ୍ (NASH)

ନନଆଲକୋହଲିକ୍ ଷ୍ଟିଟୋହେପାଟାଇଟିସ୍ (NASH) ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯାହା ଯକୃତରେ କ୍ଷତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ (ସିରୋସିସ୍) ଯାହା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର କାରଣ ହୋଇପାରେ। ଏହା ନନଆଲକୋହଲିକ୍ ଫ୍ୟାଟି ଲିଭର ରୋଗ (NAFLD)ର ସବୁଠାରୁ ଗମ୍ଭୀର ରୂପ, ଯେଉଁଠାରେ ଯକୃତରେ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ପରିମାଣର ଚର୍ବି ଥାଏ। କିଛି ଲୋକଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏହା ଯକୃତର କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଦାହ (ଫୁଲିବା) ଏବଂ ଆଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ।

NASH-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସିରୋସିସ୍ ହେବା ଦ୍ଵାରା ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ିଯାଏ। NASH ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯକୃତ କର୍କଟ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସିରୋସିସ୍ ନାହିଁ।

୫. ସିଗାରେଟ୍ ଟାଣିବା

ସିଗାରେଟ୍ ଧୂମପାନ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଅଧିକ ବିପଦ ସହିତ ଜଡିତ। ପ୍ରତିଦିନ ସିଗାରେଟ୍ ପିଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତି କେତେ ବର୍ଷ ଧରି ଧୂମପାନ କରିଛନ୍ତି ତାହା ସହିତ ଏହି ବିପଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

୬. ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସର୍ତ୍ତଗୁଡ଼ିକ

କିଛି ବିରଳ ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ଜେନେଟିକ୍ ଅବସ୍ଥା ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ବଢ଼ାଇପାରେ। ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ବିଷୟଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ:

• ଚିକିତ୍ସା ନ ହୋଇଥିବା ବଂଶାନୁକ୍ରମିକ ହେମୋକ୍ରୋମାଟୋସିସ୍ (HH)।
• ଆଲଫା-୧ ଆଣ୍ଟିଟ୍ରିପ୍ସିନ୍ (AAT) ଅଭାବ।
• ଗ୍ଲାଇକୋଜେନ୍ ସଂରକ୍ଷଣ ରୋଗ।
• ପୋର୍ଫିରିଆ କଟାନିଆ ଟାର୍ଡା (PCT) |
• ୱିଲସନ୍ ରୋଗ।

ନିମ୍ନଲିଖିତ ସୁରକ୍ଷା କାରକଗୁଡ଼ିକ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କାକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରେ:

୧. ହେପାଟାଇଟିସ୍ ବି ଟିକା

HBV ସଂକ୍ରମଣକୁ ରୋକିବା (ନବଜାତ ଶିଶୁ ସମୟରେ HBV ପାଇଁ ଟୀକାକରଣ ଦ୍ୱାରା) ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ କରିଥାଏ ବୋଲି ଦେଖାଯାଇଛି। ଟିକାକରଣ ଦ୍ୱାରା ବୟସ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା କମିଥାଏ କି ନାହିଁ ତାହା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣାନାହିଁ।

୨. ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହେପାଟାଇଟିସ୍ ବି ସଂକ୍ରମଣର ଚିକିତ୍ସା

ଦୀର୍ଘକାଳୀନ HBV ସଂକ୍ରମଣ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଇଣ୍ଟରଫେରନ୍ ଏବଂ ନ୍ୟୁକ୍ଲିଓସ୍ (ଟି)ଆଇଡ୍ ଆନାଲଗ୍ (NA) ଥେରାପି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହି ଚିକିତ୍ସାଗୁଡ଼ିକ ଯକୃତ କର୍କଟ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ କରିପାରେ।

୩. ଆଫ୍ଲାଟକ୍ସିନ୍ B1 ର ସଂସ୍ପର୍ଶ କମ ହେବା।

ଅଧିକ ପରିମାଣର ଆଫ୍ଲାଟକ୍ସିନ୍ B1 ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ବଦଳରେ ବହୁତ କମ୍ ସ୍ତରର ବିଷ ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଯକୃତ କର୍କଟ ରୋଗର ଆଶଙ୍କା ହ୍ରାସ ପାଇପାରେ।

ଉତ୍ସ:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR433423&type=1